Pdf

Ali Bardakoğlu - Fıkıh Özelinde Dînî Bilgi ve Günümüzde İslam Algısı.pdf
Dini Bilgi Günümüzde İslam.pdf
Günümüz Fıkıh Problemleri.pdf
İslam Deklarasyonu İzzet Bergoviç.pdf
islam Dininin Bilginin Toplumsal Bağlamı.Pdf

 

Video

İslamın bugünü ve geleceği

.

 

 

İSLAM DİNİ   ( Bölüm 3 )

Sayın okurlarımız sizlere dergimizin 151 sayısından itibaren birkaç sayı sürecek   bir yazı dizisine başlıyoruz:

 Sayı 151 de -İslam Dini Başlangıcı -  ilk zamanları – Kaynakları – Kitab – Sünnet – Peygamber devri’ni inceledik

Bu Sayımızda ( sayı 153 Aralık )  

İslam’ın  bugünkü durumunu inceleyeceğiz

 

 

Yazan ve Derleyen: Burhan Zihni Sanus

 

     Yayın Tarihi: 01.01.2019

 

 

    İslâmın Bugünkü Durumu

 

   

 

1934 yılında Çorum'da doğdu.  Konya İmam Hatip Okulu ve İstanbul Yüksek İslamEnstitüsü'nde okudu. İki yıl İstanbul İmam Hatip Okulu'nda meslek dersleri öğretmeni olarak çalıştıktan sonra İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü'ne fıkıh asistanı oldu. Yüksek İslam Enstitülerinin İlahiyat Fakülteleri'ne dönüşmesinin ardından

 akademik çalışmalarını tamamlayarak sırasıyla doktor, doçent ve profesör unvanlarını aldı. Yarım asra yaklaşan fikir ve meslek hayatı boyunca, yurtiçi ve yurtdışında binlerce konferans, seminer, panel, vaaz, hutbe, kurs, yazılı ve görsel medya programı, eğitim programında yer alarak eğitim, öğretim, tebliğ ve irşad faaliyetini sürdürdü.

Basılmış Eserlerinin sayısı 50 civarındadır.

 

             Yazan

Prof. Hayrettin Karaman

23 May 2018, Cuma

 

Günümüzde İslam Devleti

 

Günümüzde İslâm Devleti kavramı hakkında ve bunu oluşturmak için ortaya konan hareketler üzerinde daha alimce,fakihçe ve daha soğukkanlı durmak ve böyle yaklaşmak gerekir. Benim şöyle bir tespitim var: Türkiye"de devleti genellikle mühendisler, seküler bilim alanlarında okumuş ve yetişmiş insanlar yönettiği gibi dünyada da İslâm Devleti hakkında konuşan, İslâm Devleti"ni oluşturmak için bir harekete liderlik eden insanlar arasında, merhum Humeynî"yi ve merhum Aliya"yı istisna edersek, pek fakih ve hakîm yoktur. Yakın çevrelerinde tuttukları ve tavsiyelerine önem verdikleri İslam alimleri de ya yoktur veya azdır, yetersizdir.

Sonra bütün bu insanlar bulundukları toplumda öngördükleri hareketi, hür bir ortamda değil, bir baskı altında sürdürmek zorunda kaldılar. Bu da ortaya konan her fikrin, her davranışın tepkisel olması sonucunu doğurdu. Asıl kaidelerden ve ideal düzenden uzak kalındı.

 

Bir de bu hareketleri yürüten zevatın çoğunun selefî çizgide olmaları vâkıası vardır. Selefî anlayış, genel olarak hikmet çizgisinden biraz uzak kalmıştır. Ben burada hikmeti, yalnızca felsefe olarak değil, felsefe, fıkh/kelam ve tasavvuf olarak alıyorum. Binaenaleyh daha ziyade hikmet-i İslâmiyeyi kastediyorum. Hikmet-i İslâmiye"yi de yalnızca bilgi olarak almıyorum. Aynı zamanda eğitim boyutunu da göz önünde bulunduruyorum. Dolayısıyla da tasavvufu/zühdü devreye sokmuş oluyorum.

 

Selefî çizgi önemli ölçüde zahircidir, nasscıdır. Tabii ki, onlar iyi niyetlidir. Onların da ruhani ve deruni yanları vardır.

 Fakat bu cihetin mekanizmalarını oluşturmamışlardır. İşte bu söylediğim gerekçelerin etkisiyle siyasi İslâm ve İslâm

 devleti söylemi, bazen derinlikten yoksun, sathi, tepkisel ve dengesiz bir oluşumu ifade etmektedir. Yani vurgulanması icâb eden İslâm"ı gözardı eden; İslam"ın bir kısmının da altını çizip hep onu öne süren bir tavır sergilenmiştir.

Bu bakımdan hareketlerin sağlıklı olduklarını söylemem mümkün değildir. İslâm"ın siyasi yönü ve yanı ihmal edilemez; ancak İslâm bundan ibaret değildir.

 

Ben İslâm perspektifinden hayata ve dünyaya baktığım zaman iki şeyi birbirinden ayırıyorum. Birisi hem kuralların keşfi, hem de problemlerin çözümü bakımından Kitap"taki; ideal, mükemmel olan İslam, diğeri ise yerdeki, önümdeki, içinde bulunduğum şartlarda gerçekleşen İslam.

 

Konjonktürel konum ve yaklaşımdan, vakıadan hareket ettiğimizde şunu söylemek istiyorum: Aslında Peygamber

Efendimiz (s.a.), Allah"ın en mükemmel kuludur. Onun gibi ikinci bir Allah kulu yoktur. İslâmi değerlendirmelere göre Hazret-i Ebubekir"den başka bir Ebu-bekir de yoktur. Demek ki, o da bir zirvedir ve ondan sonrakiler onun altında sıralanırlar. Fertler için bu geçerli olduğu gibi nesiller için de geçerlidir. Mesela, sahabe nesli, tabiîn nesli, etbai tabiîn ve sonraki nesiller hayattaki İslâm"ın mükemmellik ve eksikliğine nisbetle zirveden aşağıya doğru sıralanmışlardır.

Şu halde teori ile pratik, ideal ile reel arasında hep fark bulunmaktadır. Burada bazıları "İslâm mümkün değildir"

Diye bilmektedir. Ben bunu çok tehlikeli bir tuzak olarak görüyorum. Çünkü bu tavırda şöyle bir yanlış bir varsayım

vardır:

"Allah mükemmel olmayanı kabul etmiyor, mükemmel olmayan uygulama İslâm olarak kabul edilemez!"

Halbuki öyle değildir. Günah da öngörülmüştür. İnsanların günah işlemesi her zaman için mevzubahistir. Bunun akabinde ise tövbe devreye girer. Ayrıca günahlarımızın derecesine göre dünyada ve ahirette bir sıfatımız ve karşılaşacağımız muameleler vardır. Bunun için, "mükemmel değilse, islâmi değildir" denemez. Niyetiniz İslâm ise, İslâm"ın anahtar kavramlarına bağlıysanız, bunları tatbik etme yolundaysanız, fert olarak da, toplum olarak da Müslümansınız demektir.

Ama kusurlarınız, zaaflarınız vardır. İmdi, kusurlu bir müslüman olunuyor ve madem ki mükemmel olmasa da onun en yakınını yakalamak ve onu hayata tatbik etmek de dini oluyor, din bizi mükellef kıldığında şartlarımızı da dikkate alıyor, bazen de zaruretler yasakları kaldırabiliyor; öyleyse biz şimdi mutlak bir İslâm"ı öne çıkarıp, "varsa bu İslâm"dır, yoksa değildir" dersek ve bütün çözümleri, olup bitenleri, şartları nazar-ı itibare almadan, ortaya koyar veya değerlendirirsek bir anlamda İslâm"dan uzak düşmüş oluruz. Belki de islâmî dönüşümü imkânsız kılarız.

 

İslam'ın Bugünkü Meseleleri

                      İslam’ın Bugünkü Meseleleri, Erol Güngör, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2011, 264 s.

Güncelleme Tarihi: 29 Kasım 2018,

Prof.Erol Güngör

Erol Güngör Kırşehir'de 1938 yılında dünyaya geldi İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde bir süre okuduktan sonra Mümtaz Tarhan'ın teşvikiyle İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne geçti ve burada Felsefe Bölümü'nü bitirdi.Erol Güngör 1957'de öğrenciliği sırasında kendi fakültesinde memurluğa başladı. Bu yıllarda Fransızca yanında İngilizce de öğrendi. Misafir profesör Hains'in laboratuvar asistanlığını yaptı ve derslerini Türkçe'ye tercüme etti. 1961'de Edebiyat Fakültesi'nden mezun olunca Tecrübî Psikoloji Kürsüsü'ne asistan tayin edildi. Asistanlığı sırasında Türkiye'de hazırladığı Kelâmî (Verbal) Yapılarda Estetik Organizasyon isimli teziyle doktor unvanını aldı. 1966 yılında Colorado Üniversitesi'nden sosyal psikolog Kenneth Hammond'un daveti üzerine Amerika'ya gitti. Bu üniversitenin Davranış Bilimleri Enstitüsü'nde milletlerarası bir ekibin araştırmalarına katıldı.

1978 senesinde, incelediği Değerler Psikolojisi Üzerinde Araştırmalar başlıklı takdim teziyle sosyal psikoloji profesörü oldu. 1982 senesinde Selçuk Üniversitesi'ne rektör tayin edildi.

Bu görevi sırasında 24 Nisan 1983 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti.

Prof. Dr. Erol Güngör, çağdaş Türk-İslam düşüncesinin temel referanslarından sayılan büyük düşünürlerimizden biridir.

 

Kendisi Doğu-Batı denklemini çok iyi analiz etmiş bir aydındır. Genç yaşta vefat etmesine rağmen çok sayıda, nitelikli eser ortaya koymuştur. Entelektüel düşüncelerini sade ve akıcı bir dil kullanarak aktarmaktadır. En önemli eserlerinden biri olan İslam’ın Bugünkü Meseleleri, Hicret’in on beşinci yüzyılına giriş senesinde yayınlanmak üzere kaleme alınan, İslam’ın bugünkü bazı meselelerini ele alan ancak ihtiyaç olan noktalarda eskiye ait bazı bilgi ve müşahedeleri de nakleden denemelerden meydana gelmiştir. Kitap gayet sade ve akıcı bir dille kaleme alınmıştır. İlk baskı tarihi 1981 yılı olmasına rağmen, kitapta bahsedilen meseleler günümüzde de güncelliğini korumaktadır. Kitap, içinde çeşitli alt başlıkların bulunduğu, Yeni Bir Dünya, Zihnin ve Hayatın Düzeni, Bocalamalar, Allah’ın İpine Sarılmak, Geçmişin ve Geleceğin Kurucuları ve Ek bölümü olmak üzere 6 ana bölümden oluşmaktadır.

 

Güngör, “İslam’ın Uyanışı” başlığı altında bu “uyanış” dediğimiz hadiseye, karşımızda değişik yorumlar bulunmasından ötürü doğru teşhis koymamız gerektiğinden bahsederek, bu görüşleri özetlemektedir. Birinci görüşe göre, İslam’ın son yıllarda kazandığı önem bazı İslam ülkelerinin petrol zenginliklerine ve dünyanın birbiri ardına düştüğü enerji krizine bağlı bir hadise olduğudur. Müslüman ülkeler Batı’nın ilerlemesi ve nüfuzunun gitgide artması neticesinde büyük bir ümitsizlik ve maneviyat bozukluğuna uğramışlardı. Şimdi petrol sayesinde medeni dünyayı adeta dize getirince bu üstünlüğü de yine Allah’ın lütfu olarak izah ediyorlar ve bu yüzden her tarafta İslami uyanış hareketleri görülüyor.

İkinci bir görüş, İslam uyanışı İslam ülkelerinde Batı tesiriyle yerleştirilmeye çalışılan siyasi, iktisadi ve sosyal sistemlerin, yani İslam’a alternatif diye gösterilen ideolojilerin iflasla neticelenmesine bağlamaktadır. Yazar, İslam hareketlerin belli başlı karakteristiklerinden bahsederek şunları sıralar;  “İslam’ın temellerine dönme hareketi milli hudutları aşan bir hadisedir.”, “Bu hareket çok merkezlidir.”, “Bu hareket devamlılığa sahiptir.” Üçüncü görüşe göre ise de, İslam dünyasındaki uyanışın aslında hiç de şaşırtıcı olmadığı, sırf Batılıların ve Ortadoğu’daki laik çevrelerin yanlış teşhislerinden dolayı bunun yepyeni bir hadise gibi görüldüğü söylenir.

 

 “Uyku ile Uyanıklık Arasında” başlığı altında bahsedildiği üzere, insanların dine bağlanmaktan ne anladıkları zaman ve şartlara göre değişmektedir. Dine sımsıkı bağlanma fikrinin muhtevası değişmesine karşın, dinin esası değişmez; onun esasını teşkil eden kaynaklar, insanların özel yorumlarından müstakil olarak, hiçbir değişmeye uğramaksızın durur. Yazar, cemiyetin gerileme zamanlarında insanların dinden uzaklaşmalarının şart olmadığını belirtmekle birlikte; bu açıklamasına bakarak, cemiyetlerin ilerleme ve gerilemesinde dinin herhangi bir rolünün bulunmadığı fikrinin çıkarılmamasını da ifade etmektedir. Sonrasında yazar medrese ve tekke, sünnilik ve sufilik meselesi hakkında şunları söylemektedir: Başlangıçta bu iki tabir birbiriyle zıt anlam taşıyan ifadeler olarak ortaya çıksalar bile, sonraki dönemlerde medrese ve tekke bir çeşit uzlaşmaya varmış ve bu iki müessese yan yana, hatta iç içe yaşamıştır. Yazının ilerleyen bölümlerinde de medrese ve tekke yapılarından biraz daha detaylı olarak bahsedilmektedir.

 

“Avrupa, Hristiyanlık ve İslam” bölümünde yazar, bir Batı ve İslam analizi yapmıştır. Toynbee’nin bugünkü Batı

toplumunun bir intihar hareketini temsil ettiğini söylediğini, Batı medeniyetinin yola çıkış gayesiyle vardığı noktanın çok farklı olduğunu söylemektedir. Medeniyetler doğar ve ölür. Ölüm devresine girerken üç sınıf ortaya çıkarmaktadır ki bunlar; hakim azınlık, dış proletarya ve iç proletaryadır. Toynbee’nin bu tezi pek çok tenkite yol açmış ve geçen zaman içinde cazibesinden çok şey kaybetmiştir. Fakat yazara göre, bugün Batı dediğimiz teknolojik cemiyet insanları huzursuz kılmaya devam ettikçe, Toynbee ve onun benzeri başkalarının tarih tezleri daima ilgi uyandıracaktır. Nitekim son zamanlarda Batı karşısında yeni bir silkinme ve şahsiyet bulma gayretleri bize onu tekrar hatırlatmaktadır. İslam hem maddi hem manevi tarafıyla topyekun varlık için bir nizam getirirken; Hristiyanlık’ta “İsa’nın hakkı İsa’ya, Sezar’ın  hakkı Sezar’a” denilerek varlık, din ve dünya hayatı diye ikiye ayrılmıştır.

 

Batı medeniyetinin temel değerlerinden biri de eşitlik diye bilinir ve biz eşitliği Hristiyan dünyasında gelişen demokrasinin temeli diye öğreniriz. Fakat Avrupa ve Hristiyanlık tarihine baktığımızda, eşitlik prensibi üzerinde Batı’daki bu ısrarlı duruşun patolojik bir tarafının olduğunu görmekteyiz. Hristiyanlık, tarihin uzun bir devresinde, insanların dini hayatları kadar dünya hayatlarını da idare etmiştir. Ortaçağ’da iktisadi hayat kilisenin dışında düşünülemezdi, nitekim kilise bugün de Avrupa’nın en büyük kapitalistlerinden birisidir. Protestanlık, yahut reform hareketlerinin Avrupa Hristiyan dünyasında vicdan hürriyeti, ferdi haklar, laiklik vs. gibi konularda Katolik kilisesinin koyduğu sınırlamaları büyük ölçüde ortadan kaldırmış ve bunun böylece bir çeşit kurtuluş olduğu fikri bizim memleketimizde de çok yayılmış bir fikir halinegelmiştir. Kısacası, Batı medeniyetinin temellerinden olarak bilinen ve Hristiyanlıktan geldiği iddia edilen “eşitlik” Batı dünyasının ancak belli bir döneminde ve belki Hristiyanlığa rağmen ortaya çıkmıştır. İkinci olarak İslam ve Hristiyan medeniyetleri arasındaki asıl önemli fark Hristiyanlığın laik, İslam’ın da hem dünyevi hem uhrevi işlerle uğraşmasından ileri gelmemektedir.

 

 “İslam Felsefesine Bakış” başlığı altında öncelikle Batı felsefesinin geçtiği süreçten bahseden yazar daha sonra İslam felsefesine geçmektedir. Bilgi başlıca üç türlüdür: teorik bilgi, duyu organları vasıtasıyla edinilen bilgi, sezgi ile bilinenler.

İslam, realiteyi hem teorik kavramlar, hem de sezgiye dayanan kavramlar vasıtasıyla anlayabileceğimizi kabul etmektedir. İslam’da ilim geleneği Kur’an ve hadislerden sonra İslam medeniyetinin ilk parlak devirlerinde gördüğümüz ilim hareketleriyle pekişmiş, Müslümanların ilimde ilerlemeleri onların kendilerinden önceki medeniyetlerin ilim geleneğini de tevarüs etmeleri sayesinde mümkün olmuştur. İslam medeniyetinin hem Aristocu ilim ve felsefe geleneğine, hem klasik Şark düşüncesine mirasçı olarak gelişmiş olması onun en büyük avantajlarından birini teşkil etmektedir, ki böyle bir sentezin güzelliğini Gazzali’de görmekteyiz. Bugün İslam’ın makineleşmeye karşı getireceği çare teknolojiyi reddetmek değil, onu daha yüksek bir değer sisteminin emrine vermek olmalıdır. Modern insanın ızdıraplarını göğüslemek için kullanabileceği bir izah sistemi bulunmamaktadır. Birtakım sorulara modernizm ancak şu cevabı vermektedir: İnsanın isteklerine hudut yoktur; insan kendine haz veren şeyleri elde etmek ve elem verenlerden kaçınmak için çalışır; en mutlu insan istediklerinin en çoğuna sahip olan insandır. Yani modernizm hem ızdırap getiriyor, hem de ona katlanma gücü sağlayacak bir ideoloji vermekten aciz kalıyor.

 

“İslam Hukuku Meseleleri” bölümünde geçtiği üzere, bugün İslam dünyasının en önemli meselelerinden biri de hem

İslam’a, hem modern hayata uygun bir hukuk sisteminin kurulmasıdır. İslam hukuku Kur’an, Hadis, kıyas ve icma olmak üzere dört unsura dayanmaktadır. İslam hukuku İslamiyet’in kutsal kaynaklarına dayanır, fakat bu dayanmanın mahiyeti yanlış anlaşılmamalıdır. Müslümanlar üzerinde Batı kanunlarının tatbiki ilk defa İngiliz işgalindeki Hindistan’da görülmüştür. Bağımsız İslam devletlerine Avrupa hukukunun ilk girişi ise ilk defa Osmanlı İmparatorluğu’nda 1850tarihli Ticaret Kanununun ve 1858 tarihli Ceza Kanununun konmasıyla başlar. İslam hukukunun yeni ihtiyaçlara cevap veremediği çağlar, İslam cemiyetinin bir bütün olarak Batı’daki gelişmelere ayak uyduramadığı çağlardır.

 

Yazar, “Edebiyat ve Din” bölümünde İslami edebiyat denince çok kimsenin aklına İslam tarihinin olaylarını ve insanlarını ele alan edebiyat eserleri, veya din konularında eğitici, öğretici eserler geldiğinden bahsetmektedir. Hiç şüphesiz, Peygamberimizin ve bir din ulusunun hayatını anlatan bir roman da İslami edebiyat içine girer; ancak İslamiyet kitaplarda okunan değil, yaşanan bir hakikat olduğu ölçüde kıymet kazanacaktır. Biz onu bir sahabenin, bir velinin veya geçmişteki herhangi bir kahramanın hayatından ziyade kendi hayatımızda görmeliyiz. Bugünün insanı bugünün problemleri karşısında İslam’la yüz yüze gelmelidir. Klasik ahlak kitaplarıyla romanlarda işlenen ahlak temalarının birbirinden farklı tesir gücüne sahip olmalarının sebebi budur.

 

“İslam, Milliyetçilik ve Sosyalizm” bölümünde liberalizm, kapitalizm ve sosyalizm kavramlarına ilişkin açıklamalar

 yapan yazar, Mısır, Cezayir ve Gana örnekleri üzerinden Batı’ya ait sistemlerin İslam coğrafyasındaki uygulamalarına dair birtakım tahliller yapmaktadır. “Allah’ın İpine Sarılmak” bölümünde İttihad-ı İslam, halifelik ve milliyetçilik kavramlarının İslam tarihindeki süreçleri incelenmektedir. “Geçmişin ve Geleceğin Kurucuları” bölümünde İslam aydınlarından, Batının bizim medeniyetimize müdahalelerinden sonra eğitim kurumlarımızın ve aydınlarımızın geçirdiği süreç adına tahliller yapılmaktadır. İslam ülkeleri şimdi yönelmiş oldukları kalkınma yolunda kendilerine öncülük veyardım edecek teknisyen zümresine eskiye nispetle büyük ölçüde kavuşmuştur diyen yazara göre aydın zümresinin bünyesindeki bu değişme İslam ülkelerinin geleceği bakımından en önemli hadisedir.

 

Güngör, bugünkü İslam dünyasında reformcu cereyanlara karşı muhafazakarlığı temsil eden başlıca iki hareketten

 bahsetmektedir: İhvan-ı Müslimin ve Cemaat-i İslami. İki hareketinde aşırı muhafazakar sayılması, onların yeni

durumlar karşısında İslam’dan başka hiçbir kaynak tanımayışları sebebiyledir. Halbuki bu iki cereyanı aynı zamanda reformcu saymamız gerekiyor, zira her ikisi de İslam’a Peygamber zamanından sonra girmiş olan pek çok şeyi reddettikleri gibi, İslam’ı bu sonrakilerin yorumları çerçevesinde körü körüne takip etmenin de şiddetle aleyhindedirler.

Yazar, kendisinin içtihat mevzusunda hiçbir iddiasının olmadığını söyledikten sonra, bu konuda yetkin kişilerin İslam’ın bu asırda karşılaştığı problemlere çözümler getirecek içtihatlara ihtiyaç duyulduğunu söylemektedir. Son olarak yazar Ek bölümünde, çağdaş İslam düşüncesinden iki örnek olması açısından biri modern Avrupa kültürü ile yetişmiş Kuzey Afrikalı bir İslam mütefekkiri olan, öbürü ise bugünkü Pakistan’da Cemaat-i İslami hareketinin lideri ve radikal bir İslamcıdan bahsetmektedir.

 

Erol Güngör “İslam’ın Bugünkü Meseleleri” kitabında gayet akıcı bir dille batı medeniyeti ve geçmişten günümüze

İslam medeniyeti üzerine karşılaştırmalı analizler yaparak, İslam’ın karşı karşıya bulunduğu bazı problemlere dair yer yer çözüm önerileri sunmuştur. 

 

 

                                                                       Editör -Burhan Zihni Sanus

Gelecek sayımızda  İslam dini Bugün yazısına devam edeceğiz bölüm 04